Projekt aktualizacji i adaptacji nowych zaleceń Amerykańskiego Towarzystwa Chirurgów Piersi (ASBrS) uwzględnia krioablację w leczeniu raka piersi niskiego ryzyka i gruczolakowłókniaka.

Na czym polega diagnostyka gruczolakowłókniaka?

Jej forma uzależniona jest od wieku pacjentki. Jeśli masz mniej niż 25 lat, konieczne jest badanie fizykalne wykonane przez lekarza ginekologa lub specjalistę chorób piersi oraz zrobienie zdjęcia USG. Gdy obraz gruczolakowłókniaka jest typowy dla ultrasonografii, nie ma konieczności wykonania biopsji cienkoigłowej. Jedynym wskazaniem mogłoby być istnienie czynników ryzyka raka piersi w rodzinie lub atypowy obraz guzka w USG. Z racji tego, że nowotwór piersi jest niezwykle rzadki w tej grupie wiekowej, w większości przypadków taka diagnostyka jest wystarczająca do rozpoznania zmiany. Podobnie wygląda to u kobiet powyżej 25. roku życia.

Zdjęcia USG zalecane są zwłaszcza dla kobiet poniżej 40. roku życia, u których w budowie piersi dominuje tkanka gruczołowa. Obraz mammograficzny jest przez to trudniejszy do interpretacji.

Gruczolakowłókniak – zdjęcia USG

Nie wiadomo, skąd dokładnie bierze się fibroadenoma, ale jednym z czynników ryzyka są przypadki nowotworów piersi w rodzinie. Zdjęcia USG, na których widoczny jest gruczolakowłókniak, pokazują, że lokalizuje się on przeważnie w górnych kwadrantach sutka i jest wyraźnie odgraniczoną, zazwyczaj bezbolesną zmianą. Guzek zwykle ma średnicę od 1 do 3 cm, jest elastyczny i można go łatwo przesunąć. Jeśli regularnie wykonujesz samobadanie piersi, to podczas takiej czynności jesteś w stanie wyczuć fibroadenomę pod palcami.

Na zdjęciach ultrasonograficznych widać również, że gruczolakowłókniak ma okrągły lub owalny kształt, jego powierzchnia jest gładka lub zrazikowa, a konsystencja spoista i elastyczna.

Jak leczy się gruczolakowłókniaki?

Podobnie jak diagnostyka, tak i postępowanie uzależnione jest od wieku pacjentki. U kobiet poniżej 25. roku życia nie ma konieczności usuwania rozpoznanego gruczolakowłókniaka, chyba że sobie tego zażyczysz. Za to zalecana jest obserwacja – wykonywanie badania palpacyjnego oraz badania USG raz na 3-6 miesięcy. Guzek może bowiem się zwiększyć lub zmniejszyć, a nawet samoistnie zaniknąć. W późniejszym wieku z kolei wykonuje się mammografię oraz biopsję, jeśli istnieje taka konieczność.

Czym jest gruczolakowłókniak?

Wykryte w piersi zmiany mogą mieć różną formę. Gruczolakowłókniak jest łagodnym nowotworem, najczęściej wykrywanym u kobiet młodych, pomiędzy 15. a 25. rokiem życia. Zanika on z reguły samoczynnie wraz z wiekiem, dlatego też nie wymaga szczególnego postępowania leczniczego. Wyróżnia się kilka typów tego guzka:

• prosty,
• złożony,
• młodzieńczy,
• olbrzymi.

Może on powstać na skutek zwiększonego poziomu estrogenów, stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej. Wyższe ryzyko wystąpienia tej zmiany tkankowej dotyczy kobiet, u których w rodzinie wykryto raka piersi.

Co oznacza skala BI-RADS?

Stworzyło ją Amerykańskie Towarzystwo Radiologiczne. Klasyfikuje ona zmiany widoczne w badaniu USG czy mammografii. Jednocześnie stanowi propozycję dalszego postępowania wraz z zaleceniami dla pacjentów i dzieli się na kategorie od 0 do 6. BI-RADS 3 wskazuje na zmianę, która najprawdopodobniej jest łagodna, a ryzyko zezłośliwienia wynosi około 2 procent.

Jak wygląda diagnostyka gruczolakowłókniaków?

Polega ona głównie na wykonaniu badania palpacyjnego, oprócz tego wykonuje się USG, mammografię piersi lub biopsję cienkoigłową. Gruczolakowłókniak BI-RADS 3 oznacza więc, że należy go monitorować, czyli np. powtórzyć badanie po 4-6 miesiącach.

Czym jest włókniak twardy?

Zalicza się go do zmian nabytych. Zazwyczaj ma postać małego pojedynczego guzka w formie kulistej lub workowatej. Narośl ta zbudowana jest z włókien kolagenowych i komórek tkanki łącznej, jej średnica wynosi od 2 mm do 5 cm, a powierzchnia może być zarówno gładka, jak i szorstka. Włókniak twardy ma kolor skóry, choć czasami przybiera nieco ciemniejszą barwę, od czerwonej do brunatnej. Jest przy tym bezbolesny i twardy w dotyku oraz przemieszcza się przy nacisku.

Może pojawić się na ciele w różnym wieku i w różnych okolicznościach, np. po uderzeniu. Zazwyczaj jednak guzek kształtuje się między 20. a 40. rokiem życia, częściej na skórze kobiet niż u mężczyzn.

Kiedy może dojść do powstania włókniaka twardego?

Najczęściej powstaje on w wyniku miejscowego stanu zapalnego, jako zmiana nabyta. Przyczyną pojawienia się włókniaka twardego są wówczas np.:

• otarcia naskórka,
• pęknięcie kurzajki, mieszka włosowego lub torbieli pęcherzykowatej,
• brodawka wirusowa,
• ciało obce – drzazga itp.,
• ukąszenie przez owada.

Włókniak twardy może powstać też np. po uderzeniu. Podczas stawiania diagnozy należy wykluczyć włókniakomięsaka oraz czerniaka skóry. Dlatego lekarz pobiera wycinek do badania histopatologicznego, by upewnić się, czy nie jest to nowotwór.

Narośle te występują najczęściej w obrębie kończyn górnych i dolnych. Włókniak twardy z reguły pojawia się na: nodze, udzie, a rzadziej na tułowiu czy twarzy.

Czy włókniaki twarde się leczy?

W związku z tym, że te zmiany skórne samoistnie nie ustępują, zazwyczaj poddaje się je obserwacji. Narośle utrzymują się przez całe życie, jednak raczej nie ulegają zezłośliwieniu. Dopiero kiedy powodują dyskomfort bądź zmieniają swój kształt lub rozmiar, powinny zostać usunięte. Włókniaki twarde na skórze powstałe po urazach bądź w innych okolicznościach usuwa się więc głównie ze względów estetycznych, szczególnie te na szyi i powiekach. W takich przypadkach można skorzystać np. z:

• zabiegu chirurgicznego – narośl usuwa się skalpelem, a jeśli zaistnieje konieczność, zakłada się szwy,
• krioterapii – wymrażanie zmian skórnych odbywa się przy użyciu ciekłego azotu,
• laseroterapii – wykorzystuje się do tego laser frakcyjny CO2; zabieg polega na odparowaniu wody ze zmienionej chorobowo tkanki, co prowadzi do uruchomienia procesu naprawczego w miejscu występowania włókniaka.

Mniejsze narośle usuwa się również przez zastosowanie elektrochirurgii, czyli wypalania prądem elektrycznym o wysokiej częstotliwości. Odpowiednia temperatura niszczy białko budujące tkanki włókniaka twardego bez naruszania ciągłości naskórka.

Do jakiego lekarza udać się z włókniakiem twardym?

Występowanie tego rodzaju zmian na skórze zawsze warto skonsultować z dermatologiem, który potwierdzi rozpoznanie i wskaże najwłaściwszy sposób usunięcia guzka. Lekarz może wypisać skierowanie na zabieg usunięcia włókniaka twardego ze względu na jego wielkości, jak i z innych powodów, dla których pacjent chce się go pozbyć. Podlega on w takim przypadku refundacji z NFZ. Trzeba jednak liczyć się z tym, że raz usunięta narośl może odrosnąć lub utworzyć się w innym miejscu.

Co to są włókniaki?

Może zauważyłeś na swoim ciele nieduże krostki lub guzki o barwie skóry bądź nieco od niej ciemniejsze, które mogą być połączone z naskórkiem zaledwie cienkim włóknem? Sprawiają wówczas wrażenie, jakby miały zaraz odpaść. Zmiany te najczęściej diagnozowane są jako włókniaki. Skąd się biorą? Tendencja do ich pojawiania się często występuje genetycznie. Jeśli chodzi o przyczyny występowania tych narośli, bywa także, że towarzyszą cukrzycy, otyłości, zaburzeniom endokrynologicznym oraz ciąży.

Co to są włókniaki? Stanowią efekt nadmiernego namnożenia komórek tkanki łącznej – fibroblastów – w pewnym fragmencie skóry. Mimo iż rozrastają się, nie są bolesne. Uważa się je za łagodne zmiany nowotworowe, zazwyczaj niegroźne dla zdrowia.

Podział włókniaków

Podstawowa klasyfikacja tych zmian opiera się na ich strukturze. Rozróżnia się włókniaki:

• miękkie – mają postać małych szypułkowatych narośli w kolorze cielistym lub nieco ciemniejszym od skóry. Mogą pojawić się w każdym miejscu na ciele, najczęściej jednak zlokalizowane są w okolicach pach, pachwin, karku, na bocznej części szyi, powiekach. Zwykle mają do 2,5 mm, a ich struktura jest luźna, wiotka i workowata, natomiast powierzchnia – nieregularna i pofałdowana;
• twarde (podskórne) – tego rodzaju włókniaki rzadko wystają ponad powierzchnię skóry, raczej przypominają jej przebarwienia w kolorze czerwonym, jasno- lub ciemnobrązowym. Zazwyczaj mają kulisty, workowaty kształt i nie ulegają odkształceniom pod wpływem nacisku. Pojawiają się z reguły na kończynach górnych i dolnych. Osiągają zwykle od 3 do 10 mm. Częstotliwość ich występowania wzrasta wraz z wiekiem. Włókniak podskórny często pojawia się pojedynczo lub w grupie maksymalnie kilku guzków.

Tego typu zmiany kształtują się kilka miesięcy lub lat.

Jakie są przyczyny powstawania włókniaków?

Trudno je jednoznacznie określić. Rozwojowi tego typu zmian sprzyjają różne czynniki, takie jak np.:

• wahania hormonalne – które są charakterystyczne m.in. dla ciąży, zespołu policystycznych jajników, akromegalii,
• zaburzenia metaboliczne,
• predyspozycje genetyczne.

Jakie są jeszcze inne przyczyny powstawania tych guzków? Włókniak często jest charakterystyczny dla takich schorzeń jak np. insulinooporność, otyłość, a także dla aterogennego profilu lipidowego.

Skąd jeszcze biorą się włókniaki?

Oprócz powyższych powodów są również inne. Skąd jeszcze biorą się włókniaki? Do przyczyn ich powstawania zalicza się także urazy mechaniczne (zwłaszcza charakterystyczne dla typu podskórnego):

• zranienia,
• ukąszenia i użądlenia owadów,
• zacięcia podczas golenia.

Niejednokrotnie występują także u osób, które mają podwyższony lub obniżony cholesterol całkowity. Zdarza się, że bywają sygnałem zwiększenia ryzyka rozwoju miażdżycy.

Jakie są metody leczenia włókniaków?

Tego typu zmiany nie ustępują samoistnie, ale ze względu na brak tendencji do zezłośliwienia nie ma konieczności ich leczenia. Gdy jednak zdecydujesz o pozbyciu się włókniaka, możesz skorzystać z jednej z następujących metod:

• chirurgicznej – wycięcie guzka w znieczuleniu miejscowym odbywa się przy użyciu nożyczek, skalpela lub ułatwiającej gojenie rany jednorazowej sztancy,
• kriochirurgicznej – do zabiegu wykorzystuje się strumień ciekłego azotu o bardzo niskiej temperaturze, pod wpływem którego zmiana zostaje wymrożona i narośl odpada samoistnie, jednak mogą powstać miejscowe odbarwienia naskórka,
• elektrokoagulacji – włókniaka usuwa się przy użyciu prądu o wysokiej częstotliwości; metoda ta raczej nie pozostawia przebarwień na skórze,
• laseroterapii – zabieg polega na zastosowaniu wiązki lasera frakcyjnego CO2, w wyniku czego dochodzi do koagulacji tkanek i odpadnięcia guzka, zazwyczaj bez powstawania blizny.

Wybór konkretnej metody powinien być skonsultowany ze specjalistą.

Zostawić czy usunąć włókniaki?

Mimo iż z reguły nie stanowią zagrożenia dla zdrowia, można jednak zdecydować się na usunięcie tych guzków. Często bowiem nie tylko przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu, ale i uważane są przez pacjentów za szpecące. Zdarza się, że włókniaki szybko się rozrastają, krwawią lub sprawiają ból przy dotknięciu. W takiej sytuacji można skontaktować się z lekarzem, który zadecyduje, co zrobić z tą zmianą.

Co to jest gruczolakowłókniak?

Fibroadenoma zalicza się do najczęściej występujących łagodnych nowotworów, które występują u kobiet przed 35. rokiem życia. Zwykle ma postać niedużego guzka (wielkości od 1 do 3 cm), o nieregularnym, okrągłym albo owalnym kształcie, przybierającego cielisty kolor. Prócz tego można go z łatwością przesuwać pod skórą, ponieważ nie łączy się z otaczającym miąższem. Zazwyczaj nie wywołuje bólu. Może być prostą albo złożoną zmianą, czyli składać się z tkanki włóknistej i gruczołowej albo mieć domieszkę innej tkanki. W drugiej sytuacji jego pojawienie się w piersi wiąże się z podwyższonym ryzykiem zezłośliwienia.

Każda kobieta z fibroadenomą zastanawia się, czy gruczolakowłókniak może być złośliwy. Jak wynika z badań naukowych, znaczny odsetek zmian wykrywanych w gruczołach piersiowych to niegroźne guzki. Nieprawidłowości tego rodzaju pojawiają się u zdecydowanej większości pacjentek, szczególnie w okresie przed menopauzą. Czynnikami, które wpływają na tworzenie się łagodnych nowotworów, są m.in. geny, przypadki raka w rodzinie albo zaburzenia pracy układu hormonalnego. Nie bez znaczenia pozostaje nadużywanie alkoholu oraz innych substancji, a także długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej.

Czy łagodnego gruczolakowłókniaka trzeba się bać?

W większości przypadków nie należy się obawiać, gdyż fibroadenoma z wiekiem zaniknie albo ulegnie zwapnieniu. Wystarczy ją obserwować, aby zauważyć ewentualne zmiany, w tym rozrost. Do niepokojących objawów, które powinny skłonić kobietę do zgłoszenia się do specjalisty, należą dolegliwości bólowe piersi. Przesłanką do wizyty w gabinecie medycznym będzie też powiększenie węzłów chłonnych oraz wyciek z brodawki sutkowej (u pacjentek, które nie karmią dziecka).

Sama brodawka powinna być obiektem obserwacji, ponieważ może zmienić się jej wygląd. Nie wolno odkładać w czasie konsultacji z lekarzem, jeśli odnotowujemy jej bolesność, zaczerwienienie albo obrzęk. To cechy świadczące o zapaleniu. Doktor powinien przyjrzeć się zmianom skórnym wokół brodawki, takim jak rumień, stwardnienie czy zgrubienie. Może też pojawić się charakterystyczne zmarszczenie przypominające nieco skórkę pomarańczy. Kolejny powód odwiedzin specjalisty to krwisty wyciek, wciągnięcie albo owrzodzenia brodawki.

Czy gruczolakowłókniak może zmienić się w raka?

Fibroadenoma to dosyć częsta zmiana rozwijająca się w piersiach. Dotyka głównie kobiety w wieku 20 – 40 lat, ale pojawia się też u młodszych oraz starszych pacjentek. Czy może być złośliwa? Ryzyko przekształcenia gruczolakowłókniaka w nowotwór wymagający leczenia wynosi ok. 1–2%. O ile nie zwiększa swoich rozmiarów, nie wywołuje dolegliwości bólowych czy deformacji, zwykle terapia ogranicza się do obserwacji oraz zgłaszania się na wizyty kontrolne. Lekarz może zadecydować o usunięciu guzka, jeśli ten rośnie, boli, wywołuje deformację piersi albo towarzyszą mu inne objawy.

Usuwanie odbywa się na dwa sposoby. Mniejsze zmiany (do 2 cm średnicy) można zlikwidować, wykorzystując technikę biopsji mammotomicznej wspomaganej próżniowo. Z kolei większe wycina się chirurgicznie w znieczuleniu miejscowym. Usunięty materiał zostaje przebadany histopatologicznie. Gruczolakowłókniaki mające więcej niż 2 cm u pacjentek, które przekroczyły 30. rok życia, bada się w całości. Analizuje się je pod kątem ewentualnego przeobrażenia w nowotwór złośliwy.

Jak uchronić się przed złośliwym nowotworem?

Najbardziej rozsądnym, a jednocześnie najprostszym sposobem na uniknięcie poważnej choroby (nie tylko raka) jest profilaktyka. W przypadku gruczolakowłókniaka chodzi o samobadanie. Polega ono na uważnym, a przede wszystkim częstym samobadaniu przy użyciu palców oraz wzroku. Znaczenie ma tutaj regularność. Najlepiej raz w miesiącu, tydzień po zakończeniu okresu obejrzeć przed lustrem piersi i sprawdzić ich kształt za pomocą dotyku. Warto wejść do wanny bądź pod prysznic, gdyż na mokrej skórze łatwiej wyczuć ewentualne zmiany.

Jeśli na piersi wytworzy się guzek, trzeba go zbadać. Analizę oraz ocenę budowy i struktury gruczolakowłókniaka umożliwia biopsja gruboigłowa potwierdzona histopatologicznie.

Gdzie szukać pomocy przy nowotworze łagodnym lub złośliwym?

Jak padło na samym początku, fibroadenoma to nowotwór łagodny, bardzo rzadko zmieniający swoją postać w bardziej agresywną. Lepiej się jednak nie zastanawiać, czy gruczolakowłókniak może być złośliwy, a zamiast tego poddać zmianę diagnostyce. W większości przypadków raka można pokonać, ale im później zgłosimy się do lekarza, tym ta walka będzie trudniejsza. Jeżeli widzisz na swojej piersi guzek lub wyczuwasz go pod palcami, umów się na konsultację. Badania USG czy mammografia pozwolą poznać rodzaj zmiany. Zgłoś się do nas, a uzyskasz kompleksową pomoc.

Co to jest fibroadenoma i jakie są jej objawy?

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) fibroadenoma zalicza się do mieszanych guzów nabłonkowo-łącznotkankowych. Powstaje, gdy dochodzi do rozrostu tkanki włóknistej oraz gruczołowej. To łagodny nowotwór piersi, będący jedną z najczęściej występujących zmian sutka. Zazwyczaj pojawia się u osób w przedziale wiekowym od 20–40 lat, ale diagnozuje się go również u nastolatek oraz starszych pacjentek. Zgodnie z wynikami badań ok. 10% kobiet na całym świecie minimum raz w życiu zmagało się z tym problemem.

Najczęściej gruczolakowłókniaki piersi są stosunkowo niewielkie, sprężyste; mają cielistą barwę. Mogą zmieniać swój kształt oraz rozmiary podczas cyklu miesiączkowego. Tworzą się w dowolnym miejscu w piersi, ale w większości przypadków w górnym zewnętrznym kwadrancie. Można je obserwować w jednej piersi, a niekiedy (rzadziej) bywają diagnozowane w obu gruczołach piersiowych. Najczęściej występują w formie prostej i wtedy tworzy je tkanka włóknista oraz gruczołowa. Nie zagraża zdrowiu. Postać złożona ma dodatkowo inną tkankę, może zwiększać ryzyko raka piersi.

Istnieje jeszcze trzeci wariant zmiany, czyli gruczolakowłókniak młodzieńczy (komórkowy). To łagodny nowotwór, który dotyka głównie nastolatki (ze szczególnym uwzględnieniem Afroamerykanek). Jego objawami są owrzodzenia na piersiach, szybki wzrost oraz wyraźnie widoczne żyły. Jeżeli zmiana jest większa niż 5 cm, mówimy o gruczolakowłókniaku olbrzymim.

Przyczyny gruczolakowłókniaka piersi

Środowisko medyczne nie jest zgodne co do ewentualnych przyczyn tworzenia się gruczolakowłókniaka piersi. Lekarze zwracają jednak uwagę na kilka czynników, które mogą sprzyjać występowaniu zmiany. Według jednego z nichfibroadenoma łączy się z zaburzeniami gospodarki hormonalnej. Zgodnie z tym założeniem za pojawieniem się włókniaka może stać niewłaściwy poziom estrogenów. Prócz tego w czasie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych, a także w trakcie ciąży zmiana może zwiększać swoje rozmiary, co również może potwierdzać wpływ hormonów.

Badania przy gruczolakowłókniaku piersi

Do czynników zwiększonego ryzyka zachorowania należy wspomniany już wiek. Nie bez znaczenia pozostają przypadki nowotworów piersi w rodzinie. Kiedy na piersi pojawi się gruczolakowłókniak, zwykle ma od 1 do 3 cm wielkości. Objawy tej zmiany to wyraźne odgraniczenie od podłoża oraz elastyczność. Można go łatwo przesuwać, ponieważ nie jest zespojony z otaczającym go miąższem. Choć zwykle nie wywołuje bólu, niektóre pacjentki mogą odczuwać łagodne nasilenie dolegliwości. Przy większych zmianach widać też deformację piersi.

Diagnostyka USG daje specjaliście możliwość analizy guza. Na monitorze fibroadenoma to lita eliptyczna zmiana, dobrze odgraniczona od pozostałych tkanek. Podczas badania mammograficznego (mammografii) widać ją pod postacią guzowatej zmiany o okrągłym, owalnym lub nieregularnym kształcie. Również jest odgraniczona od otoczenia. Z czasem może ulec zwapnieniu albo zaniknąć. W pierwszym przypadku zwapnienia są niewielkie, położone obwodowo, a na kolejnych etapach stają się gruboziarniste i łączą się ze sobą. Zazwyczaj nie wymagają dalszych badań.

Leczenie gruczolakowłókniaka piersi

Podstawowe działanie to samobadanie. Kobiety, które wykonują je regularnie, wyczują guzek pod palcami. Najlepiej przeprowadzać je raz w miesiącu, tydzień po menstruacji. Jeśli jest taka możliwość, warto wykorzystać do tego lustro. Aby wykryć objawy gruczolakowłókniaka, badamy piersi w pozycji stojącej. Trzeba unieść obie ręce i sprawdzić, czy na powierzchni skóry nie widać zgrubień, asymetrii lub innych różnic. Poza analizą wzrokową ważny jest dotyk. Dobrze przy samobadaniu piersi udać się pod prysznic, gdyż na wilgotnej skórze zmiany są lepiej wyczuwalne.

Duża część guzów zanika z wiekiem, ale nie warto zaniedbywać regularnej diagnostyki – badań palpacyjnych i obrazowych piersi. Gruczolakowłókniak wykryty przed 35. rokiem życia zwykle nie wymaga leczenia. Pacjentka powinna zgłaszać się na wizyty kontrolne raz na 6 miesięcy. W przypadku bólu lub rozrostu zmiany czy deformacji biustu lekarz może podjąć decyzję o usunięciu zmiany metodą biopsji mammotomicznej wspomaganej próżniowo albo doradzić krioablację. Kiedy guzek jest większy niż 4 cm, lepszym rozwiązaniem będzie zabieg chirurgiczny.

Jak uchronić się przed nowotworem piersi po usunięciu gruczolakowłókniaka?

Wycięty gruczolakowłókniak każdorazowo jest poddawany badaniu histopatologicznemu. Wykonuje je specjalista w zakresie patomorfologii. Wynik diagnostyki pozwala poznać rodzaj zmiany, a jeśli okaże się, że to rak piersi, lekarz poznaje stopień złośliwości nowotworu. Aby uniknąć takiej diagnozy, należy trzymać rękę na pulsie i pamiętać o samobadaniu. Po wykryciu guzka warto umówić się na konsultację oraz przebadać zmianę.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli czujesz niepokój, bo wyczuwasz bądź widzisz w swojej piersi zgrubienie. Specjalista udzieli Ci wyjaśnień.